Jak wygląda badanie kierowcy skierowanego po przekroczeniu limitu punktów lub innych naruszeniach

Przekroczenie limitu punktów karnych nie kończy się na zabraniu dokumentu i ponownym egzaminie. W przypadku kierowcy, który ma prawo jazdy dłużej niż rok i zgromadzi więcej niż 24 punkty karne, procedura obejmuje również badanie psychologiczne w zakresie psychologii transportu. Podobne badanie może być obowiązkowe po prowadzeniu pod wpływem alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu, a także w innych sytuacjach przewidzianych ustawą.

Nie jest to rozmowa z psychologiem mająca ocenić, czy kierowca „żałuje” wykroczenia. Badanie ma odpowiedzieć na znacznie bardziej techniczne pytanie: czy sposób funkcjonowania danej osoby nie wskazuje na psychologiczne przeciwwskazania do kierowania pojazdami. Oceniane są m.in. procesy poznawcze, zachowanie w sytuacjach trudnych, dojrzałość społeczna oraz sprawność psychomotoryczna.

W praktyce najwięcej problemów powstaje nie przy samych testach, ale wcześniej: kierowca myli badanie psychologiczne ze zwykłym badaniem lekarskim, zgłasza się do niewłaściwej placówki albo odkłada wizytę, mimo że termin wynikający ze skierowania już biegnie.

Kiedy kierowca trafia na badanie i czego pilnować po otrzymaniu skierowania

Najbardziej typowy przypadek dotyczy kierowcy, który przekroczył 24 punkty karne. Istotne jest słowo „przekroczył” — chodzi o więcej niż 24 punkty. Osoba posiadająca pierwsze prawo jazdy krócej niż rok znajduje się w innej sytuacji: po przekroczeniu właściwego dla niej limitu 20 punktów konsekwencją jest cofnięcie uprawnień, a procedury nie należy utożsamiać ze standardową ścieżką starszego kierowcy kierowanego na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji i psychotesty.

Obowiązkowe badanie psychologiczne pojawia się również m.in. w przypadku kierowania pojazdem:

• w stanie nietrzeźwości,
• w stanie po użyciu alkoholu,
• po użyciu środka działającego podobnie do alkoholu,
• w niektórych przypadkach związanych z poważnym wypadkiem drogowym lub innym zdarzeniem wskazanym w przepisach.

Przy alkoholu lub narkotykach procedura jest szersza. Samo pozytywne orzeczenie psychologiczne nie zamyka sprawy, bo kierowca może mieć również obowiązek przejścia badania lekarskiego oraz ukończenia kursu reedukacyjnego dotyczącego problematyki przeciwalkoholowej i przeciwdziałania narkomanii.

Po otrzymaniu skierowania na psychotesty nie należy odkładać rejestracji. Osoba posiadająca skierowanie powinna zgłosić się na badanie w terminie nie dłuższym niż 30 dni od jego otrzymania.

Przykład z praktyki: kierowca dostaje pismo ze starostwa po przekroczeniu limitu punktów i zakłada, że najpierw powinien zapisać się na egzamin w WORD, a psychotesty zrobi później. To zły sposób myślenia. Są to odrębne obowiązki. Jeżeli z dokumentów wynika konieczność wykonania zarówno kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji, jak i badania psychologicznego, trzeba pilnować obu procedur niezależnie.

Nie ma też sensu wykonywać badania „profilaktycznie” w dowolnym gabinecie psychologicznym. Przy skierowaniu liczy się badanie wykonane przez uprawnionego psychologa w pracowni psychologicznej spełniającej wymagania dla badań z zakresu psychologii transportu. Zwykła konsultacja psychologiczna nie zastępuje psychotestów kierowcy.

Przed zapisaniem się najlepiej więc sprawdzić trzy rzeczy: podstawę skierowania, datę jego otrzymania oraz to, czy wybrana pracownia rzeczywiście wykonuje badania kierowców skierowanych po punktach, alkoholu lub innych naruszeniach.

Co rzeczywiście dzieje się podczas psychotestów kierowcy

Badanie nie polega na jednym teście komputerowym. Przepisy wymagają szerszej diagnozy obejmującej wywiad i obserwację, badania narzędziami diagnostycznymi oraz ocenę określonych obszarów funkcjonowania kierowcy.

Psycholog sprawdza przede wszystkim:

• sprawność intelektualną i procesy poznawcze, w tym uwagę, spostrzeganie, rozumienie sytuacji i przewidywanie jej rozwoju,
• cechy osobowości oraz zachowanie w trudnych sytuacjach, z uwzględnieniem dojrzałości społecznej,
• sprawność psychomotoryczną, czyli tempo i poprawność reagowania na bodźce.

W zależności od pracowni wykorzystywane są testy papierowe, komputerowe oraz urządzenia psychotechniczne. Nie warto przywiązywać się do filmów pokazujących jeden konkretny aparat albo zestaw zadań. Psycholog dobiera metody do celu badania, a przepisy nie sprowadzają diagnozy do jednego obowiązkowego modelu testera.

Standardowe badanie trwa zwykle około 1–2 godzin, choć przy bardziej rozbudowanej diagnostyce może potrwać dłużej. Trzeba więc zostawić sobie zapas czasu. Próba zrobienia psychotestów w 20 minut pomiędzy dwoma spotkaniami jest kiepskim pomysłem nie dlatego, że placówka chce wydłużyć wizytę, lecz dlatego, że część zadań wymaga koncentracji i pracy pod presją czasu.

Przykład: osoba skierowana po przekroczeniu punktów może dobrze radzić sobie z prostym zadaniem na czas reakcji, ale przy dłuższych próbach popełniać dużo błędów wynikających z szybko spadającej koncentracji. Psycholog nie powinien wtedy patrzeć wyłącznie na najlepszy pojedynczy wynik. Analizuje cały profil funkcjonowania, obserwację podczas badania oraz zgodność wyników poszczególnych prób.

Z tego powodu „nauczenie się psychotestów” z internetu ma ograniczony sens. Można poznać ogólną formę zadań, ale nie da się wiarygodnie wytrenować wyniku całej diagnozy w jeden wieczór.

Znacznie więcej daje proste przygotowanie organizacyjne:

• przyjść wyspanym i wypoczętym,
• zabrać dokument potwierdzający tożsamość oraz skierowanie, jeżeli zostało wydane,
• zabrać okulary lub soczewki, jeśli są używane,
• nie przychodzić po alkoholu ani innych substancjach wpływających na sprawność,
• nie planować badania w dniu, w którym stan zdrowia wyraźnie pogarsza koncentrację.

To ostatnie ma bardzo praktyczne znaczenie. Jeżeli badany sam informuje o złym stanie zdrowia lub samopoczuciu albo jego stan wskazuje, że może znajdować się po użyciu alkoholu lub podobnie działającej substancji, psycholog odmawia przeprowadzenia badania i wyznacza nowy termin, nie późniejszy niż 14 dni od poprzedniego.

Nie opłaca się więc przychodzić „za wszelką cenę” z gorączką, po nieprzespanej nocy albo po imprezie. Słabszy stan psychofizyczny może zaburzyć wyniki, a w skrajnym przypadku badanie w ogóle się nie rozpocznie.

Koszt badania psychologicznego w zakresie psychologii transportu wynosi obecnie 150 zł. Jest to stawka określona w przepisach, a nie cena ustalana dowolnie przez każdą pracownię. Kierowca skierowany w związku z własnymi uprawnieniami co do zasady ponosi ten koszt sam.

Wynik badania: co oznacza pozytywne orzeczenie, a co zrobić po negatywnym

Po zakończeniu badania psycholog analizuje i interpretuje wyniki, przekazuje badanemu informację na ich temat, a następnie wydaje orzeczenie psychologiczne o istnieniu albo braku przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdem.

To ważne rozróżnienie. Badanie nie kończy się szkolną oceną typu „zdane 78%”. Liczy się końcowa ocena, czy stwierdzono przeciwwskazania.

Pozytywne orzeczenie oznacza brak stwierdzonych przeciwwskazań psychologicznych. Nie oznacza jednak automatycznego odzyskania prawa jazdy. Jeśli kierowca przekroczył limit punktów i ma również obowiązek kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji, nadal musi spełnić pozostałe wymagania procedury. Psychotesty są jednym z etapów, a nie zamiennikiem egzaminu.

Dobrze widać to na przykładzie kierowcy, który uzyskał pozytywny wynik psychotestów w poniedziałek, ale nie zaliczył później egzaminu kontrolnego. Samo prawidłowe orzeczenie psychologiczne nie pozwala mu ominąć konsekwencji negatywnego wyniku egzaminu.

Inaczej wygląda sytuacja po stwierdzeniu przeciwwskazań psychologicznych. Nie należy wtedy szukać kolejnej prywatnej pracowni i próbować ponownie „od zera”, dopóki trafi się korzystniejszy wynik. Ustawa przewiduje konkretną drogę odwoławczą.

Osoba, która nie zgadza się z orzeczeniem, może złożyć wniosek o ponowne badanie psychologiczne w wojewódzkim ośrodku medycyny pracy właściwym ze względu na miejsce zamieszkania. Wniosek składa się:

• pisemnie,
• w ciągu 14 dni od otrzymania orzeczenia,
• za pośrednictwem psychologa, który wydał pierwsze orzeczenie.

Ponowne badanie jest odpłatne. Stawka również wynosi 150 zł. Orzeczenie wydane po ponownym badaniu jest ostateczne w tym trybie.

To jedna z tych sytuacji, w których termin ma większe znaczenie niż szukanie kolejnego gabinetu. Jeżeli kierowca uważa, że wynik został istotnie zaburzony np. przez stan zdrowia, problem z przebiegiem badania albo inną okoliczność, powinien wykorzystać przewidzianą procedurę ponownego badania, zamiast samodzielnie organizować kolejne psychotesty w przypadkowej placówce.

W większych miastach wybór pracowni jest szeroki. Osoba szukająca placówki wykonującej badania kierowców w Warszawie powinna przed rezerwacją powiedzieć wprost, że chodzi o badanie ze skierowania po punktach, alkoholu, narkotykach albo innym naruszeniu, a nie o zwykłe psychotesty zawodowe. Pozwala to od razu ustalić wymagane dokumenty i właściwy rodzaj wizyty.

Najbardziej irytujący element całej procedury jest czysto administracyjny: jedno naruszenie może uruchomić kilka niezależnych obowiązków, a wykonanie jednego nie oznacza automatycznego zamknięcia pozostałych. Po alkoholu mogą pojawić się psychotesty, badanie lekarskie i kurs reedukacyjny; po przekroczeniu limitu punktów — psychotesty oraz kontrolne sprawdzenie kwalifikacji. Dlatego przy umawianiu pierwszej wizyty trzeba patrzeć na treść otrzymanych dokumentów, a nie na to, co przechodził znajomy w podobnej sytuacji.

FAQ

Czy psychotesty po przekroczeniu punktów można zrobić w dowolnym gabinecie psychologicznym?
Nie. Badanie musi przeprowadzić uprawniony psycholog w pracowni uprawnionej do wykonywania badań psychologicznych w zakresie psychologii transportu.

Ile kosztuje badanie psychologiczne kierowcy skierowanego po punktach?
Opłata za badanie psychologiczne w zakresie psychologii transportu wynosi 150 zł. Taka sama stawka dotyczy ponownego badania przeprowadzanego w odpowiednim trybie odwoławczym.

Ile czasu trwa badanie?
Najczęściej około 1–2 godzin. Czas zależy od celu badania, dobranych metod oraz przebiegu diagnozy. W skomplikowanym przypadku nie należy zakładać, że wizyta zakończy się dokładnie po godzinie.

Czy można oblać psychotesty?
Tak. Psycholog może wydać orzeczenie stwierdzające istnienie przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdem. Nie jest to jednak „oblanie jednego testu” — decyzja wynika z oceny całego badania.

Co zrobić, jeśli nie zgadzam się z negatywnym orzeczeniem?
Trzeba złożyć pisemny wniosek o ponowne badanie w terminie 14 dni od otrzymania orzeczenia, za pośrednictwem psychologa, który je wydał. Ponowne badanie wykonuje właściwy wojewódzki ośrodek medycyny pracy.

Czy po pozytywnych psychotestach automatycznie odzyskam prawo jazdy?
Nie zawsze. Przy przekroczeniu limitu punktów może być konieczne również kontrolne sprawdzenie kwalifikacji, czyli egzamin. Przy alkoholu lub narkotykach mogą dojść badania lekarskie i kurs reedukacyjny. Pozytywne psychotesty zamykają tylko ten etap procedury.

Czy można przyjść na badanie niewyspanym albo chorym?
Formalnie samo niewyspanie nie tworzy automatycznego zakazu badania, ale jest kiepskim pomysłem, bo pogarsza uwagę i szybkość reakcji. Jeżeli badany zgłasza zły stan zdrowia lub samopoczucie albo istnieje podejrzenie użycia alkoholu lub podobnie działającego środka, psycholog powinien odmówić wykonania badania i wyznaczyć nowy termin.

Czy 24 punkty oznaczają już przekroczenie limitu?
W przypadku standardowego limitu ustawowy obowiązek jest związany z przekroczeniem liczby 24 punktów, czyli zgromadzeniem więcej niż 24 punktów. Osoby mające pierwsze prawo jazdy krócej niż rok podlegają odrębnym zasadom dotyczącym limitu 20 punktów.

Pierwszy krok po otrzymaniu pisma powinien być prosty: sprawdź dokładnie podstawę skierowania, datę jego doręczenia i listę nałożonych obowiązków. Dopiero potem rezerwuj psychotesty. Najczęstszy błąd to potraktowanie badania, egzaminu kontrolnego, badania lekarskiego i kursu reedukacyjnego jako jednej procedury. Nie są nią — każdy wymagany etap trzeba wykonać osobno i w odpowiednim terminie.